Mấy hôm nay lướt Facebook, TikTok rồi coi báo, nghe thấy chuyện tài xế Grab tắt app, người nói nghỉ chạy, người nói đình công, rồi có chỗ mạnh miệng hơn nữa, Grab tê liệt. Nhưng từ chỗ “có người nghỉ chạy” sang “tài xế đồng loạt nghỉ chạy”, rồi từ đó sang “Grab tê liệt”. Ừ thì, chỉ thêm vài chữ thôi mà câu chuyện đã khác khá xa rồi.
Công an Hà Nội sau đó cũng lên tiếng về một số nội dung trên mạng dùng những từ như “đồng loạt”, “toàn bộ”, “tê liệt” khi thông tin chưa được kiểm chứng đầy đủ. Tôi không bàn chuyện Grab đúng hay tài xế đúng trong chuyện chính sách giá, vì mình không có đủ dữ liệu để nói chuyện đó.
Tôi chỉ thấy chuyện này khá thú vị dưới góc nhìn của người lập vi bằng, xác lập nguồn chứng cứ trên mạng.
 |
| Một thông tin trên mạng có thể thay đổi ý nghĩa qua nhiều lần đăng lại; nguồn, thời gian và bối cảnh cần được giữ lại |
Một câu trên mạng đôi khi đi xa lắm
Ví dụ ban đầu có một người đăng:
“Ngày mai anh em nào đồng ý thì nghỉ chạy.”
Một vài người hưởng ứng.
Bài khác đăng lại thành:
“Tài xế đang kêu gọi nhau tắt app.”
Rồi thêm một vòng nữa:
“Tài xế Grab đồng loạt tắt app.”
Thêm tấm hình đường ít xe, hoặc clip vài chục tài xế đứng cạnh nhau. Thế là câu chuyện có thể thành:
“Grab tê liệt”.
Nghe thì cũng hợp lý đó chứ. Nhưng nghĩ kỹ lại, mỗi lần đi qua một người đăng, câu chuyện đã được cộng thêm một chút, đôi khi một chút thôi nhưng nhiều lần cộng lại thì nó thành một chuyện khác mất rồi.
Mạng xã hội là vậy, nhanh kinh khủng. Một buổi sáng còn là câu nói trong hội nhóm, buổi chiều đã thành video hàng trăm nghìn lượt xem, tối tới lại có người lấy video đó làm bằng chứng cho một câu chuyện mới.
Cuộc sống bây giờ nhanh thật. Làm nghề chứng cứ nhiều khi chỉ biết ngồi nhìn mà thấy nghề mình ngày càng... có việc để làm.
Chụp màn hình rồi, nhưng có khi vẫn chưa đủ
Nhiều người gặp chuyện trên mạng thường làm một việc đầu tiên, chụp màn hình.
Việc đó đúng. Tôi cũng thường khuyên khách giữ lại ngay, vì bài có thể bị xóa hoặc sửa bất cứ lúc nào.
Nhưng một tấm ảnh chụp màn hình thường chỉ giữ được cái mình đang nhìn thấy. Còn bài của ai đăng, đường dẫn ở đâu, đăng lúc nào, video đó từ đâu ra, trước đó có câu gì, sau đó có câu gì, đã bị chỉnh sửa chưa... những chuyện đó có khi tấm ảnh không kể hết được.
Có một video quay vài chục tài xế đứng cạnh xe máy. Video là thật.
Nhưng quay ngày nào?
Ở đâu?
Họ đang đình công hay đang chờ khách, đang dự một cuộc gặp, hay chỉ tình cờ đứng đông ở đó.
Video thật. Nhưng câu chuyện gắn vào video chưa chắc đã thật theo cùng một cách.
Đấy, làm nghề này nhiều khi tôi thấy mấy chữ nguồn, thời gian, bối cảnh nghe thì khô khan lắm. Nhưng thiếu ba thứ đó, câu chuyện có thể chạy đi rất xa.
Nếu có người nhờ tôi lập vi bằng chuyện này
Giả sử một doanh nghiệp nói với tôi rằng có người đang đăng thông tin sai về họ trên mạng và muốn lập vi bằng.
Tôi sẽ không viết trong vi bằng:
“Nội dung trên là sai sự thật.”
Cái đó không phải việc của tôi.
Tôi cũng không thể nhìn một bài Facebook rồi quyết định ai đúng, ai sai. Thừa hành viên ghi nhận sự kiện mình trực tiếp chứng kiến, còn chuyện đánh giá trách nhiệm pháp lý thì có cơ quan có thẩm quyền của họ.
Tôi sẽ bắt đầu từ chuyện rất đơn giản.
Tài khoản nào đang đăng?
Tên hiển thị là gì.
Đường dẫn tài khoản.
Đường dẫn bài đăng.
Mấy giờ, ngày nào tôi truy cập.
Bài đang có chữ gì, hình gì, video gì.
Bao nhiêu lượt xem, chia sẻ, bình luận nếu nền tảng đang hiển thị.
Rồi nếu có video, tôi sẽ tò mò tiếp, video này ở đâu ra.
Có thể lần ngược về bài đăng ban đầu không.
Ngày đăng đầu tiên là ngày nào.
Bản đang xem là bản gốc hay người khác tải xuống rồi đăng lại.
Cứ đi từng bước vậy thôi.
Không hấp dẫn lắm đâu, thậm chí đôi lúc khá cực. Ngồi kéo từng bình luận, mở từng đường link, ghi từng mốc giờ... mắt mỏi, lưng đau, nhưng làm cho kỹ rồi sau này nhìn lại hồ sơ mình thấy yên tâm.
Làm nghề mà. Có những niềm vui cũng nhỏ xíu như vậy.
Chữ “đồng loạt” mới là chữ khó
Một tài xế nói:
“Tôi nghỉ chạy hôm nay.”
Cái này khá dễ hiểu.
Mười tài xế nói họ nghỉ chạy, thì mình có thể nói mười người đó nghỉ chạy.
Nhưng nói “tài xế Grab đồng loạt nghỉ chạy” thì câu chuyện đã khác. Bao nhiêu người là đồng loạt, ở thành phố nào, trong thời gian nào, tổng số tài xế đang hoạt động là bao nhiêu.
Rồi nói “Grab tê liệt” nữa thì càng cần dữ liệu lớn hơn. Có đặt được xe không, bao nhiêu tài xế còn trực tuyến, số chuyến giảm thế nào, thời gian chờ tăng ra sao...
Một clip đông người không tự trả lời được mấy chuyện đó.
Tôi thấy đây là một thói quen khá phổ biến trên mạng. Sự kiện ban đầu có thể đúng, nhưng người ta dùng một từ mạnh hơn một chút để bài hấp dẫn hơn, người sau lại thêm một chút nữa. Đến cuối cùng, phần nhận định lại được kể như thể nó chính là sự kiện ban đầu.
Vi bằng cũng không làm câu nói thành sự thật
Có một điểm tôi nghĩ cũng nên nói.
Giả sử tôi lập vi bằng ghi nhận một video có tiêu đề:
“Grab tê liệt vì tài xế đồng loạt tắt app”.
Thì vi bằng trước hết chỉ cho thấy rằng tại một thời điểm, trên một tài khoản, đang có nội dung như vậy.
Nó không biến câu “Grab tê liệt” thành sự thật.
Cũng giống như nếu ai đó đăng một bài nói xấu người khác, Thừa hành viên lập vi bằng bài đó không có nghĩa Thừa hành viên xác nhận những điều người ta nói trong bài là đúng.
Mình ghi nhận cái đang tồn tại.
Còn sự thật phía sau nó là một câu chuyện khác. Và nhiều khi câu chuyện đó cần rất nhiều chứng cứ khác ghép lại mới biết được.
Làm nghề rồi mới thấy mấy chữ nhỏ cũng quan trọng
Có những ngày đi lập vi bằng một căn nhà, một công trình, một cuộc giao nhận. Có những hôm lại ngồi trước màn hình, kéo từng bài Facebook, từng đoạn video, từng bình luận.
Công việc nhìn ngoài đôi khi cũng bình thường thôi.
Nhưng làm lâu rồi tôi mới thấy, một tấm hình, một mốc giờ, một đường link, thậm chí một chữ “đồng loạt” hay “toàn bộ” cũng có thể làm câu chuyện thay đổi rất nhiều.
Cuộc sống mỗi ngày đều có chuyện mới, người vui, người buồn, người kiếm sống bằng chiếc xe máy ngoài đường, người ngồi trong văn phòng nhìn những con số doanh thu. Ai cũng đang cố gắng với công việc của mình thôi, nghĩ vậy đôi lúc thấy thương cuộc sống này ghê.
Còn mình thì tiếp tục làm nghề.
Đi hiện trường thì đi.
Ngồi kiểm tra dữ liệu thì ngồi.
Có hôm về khuya, mệt muốn ngủ luôn nhưng sáng hôm sau lại đi tiếp. Miễn sao những gì mình ghi lại sau này giúp một người nào đó chứng minh được sự việc của họ rõ ràng hơn, bớt một cuộc cãi nhau vô nghĩa hơn, thì chắc công việc này vẫn còn nhiều điều đáng để mình cố gắng.
Và có lẽ cũng nên tự nhắc mình một chuyện rất đơn giản.
Thấy gì thì ghi cái đó. Chưa biết thì đừng vội kết luận.
Cuộc đời dài mà, nghề cũng còn dài.
Cứ làm cho tử tế thôi.
Nhận xét
Đăng nhận xét