Lần đầu hai mẹ con đến gặp tôi, câu chuyện đã khá buồn. Theo lời họ kể, người chồng, người cha trong gia đình là một công chức; khoảng năm năm trước ông rời khỏi nhà và sống với một người phụ nữ khác, từ đó sự quan tâm dành cho vợ con cũng gần như không còn như trước.
Người mẹ muốn ly hôn. Nhưng rồi câu chuyện không chỉ còn là chuyện chấm dứt một cuộc hôn nhân, bởi giữa hai vợ chồng còn một căn nhà — cũng là tài sản lớn nhất, có lẽ là tài sản đáng kể nhất mà cả gia đình đang có.
Lần ấy, sau khi ngồi nghe khá lâu, tôi chỉ khuyên một việc rất đơn giản: nếu hoàn cảnh còn cho phép thì hãy giải quyết chuyện hôn nhân trước; còn căn nhà, cố gắng giữ một con đường để hai vợ chồng có thể nói chuyện và thỏa thuận với nhau.
Không phải vì tranh chấp tài sản thì không được đưa ra Tòa. Tôi chỉ thấy trong trường hợp của họ, nếu còn khả năng thương lượng thì nên giữ lấy, bởi khi tài sản được đưa vào một vụ tranh chấp, câu chuyện thường rộng ra rất nhanh: nguồn gốc tài sản, phần đóng góp, giá trị căn nhà, định giá, án phí, thời gian giải quyết… và đôi khi từ chỗ còn có thể ngồi nói chuyện, hai người lại trở thành những người không muốn nhường nhau bất cứ điều gì.
Hai mẹ con nghe rồi về. Tôi cũng không thu phí tư vấn và cứ nghĩ câu chuyện có lẽ dừng ở đó.
 |
| Ảnh minh họa (AI) |
Lần thứ hai họ quay lại
Hôm nay, hai mẹ con lại lên gặp tôi. Lần này họ mang theo một đoạn video mà theo lời họ, quay lại cảnh người cha đang ở tại một căn nhà thuê cùng người phụ nữ mà họ cho rằng ông đang có quan hệ tình cảm.
Hai mẹ con hỏi tôi có làm được “xác minh video” và “xác minh nơi cư trú” hay không. Tôi hỏi lại một câu mà trong nghề này mình hỏi khá nhiều:
“Xác minh để làm gì?”
Hóa ra đợt vừa rồi hai bên đã lên Tòa. Sau buổi hòa giải, họ được hướng dẫn rút đơn; bây giờ người mẹ muốn tiếp tục làm thủ tục ly hôn, đồng thời hai mẹ con cũng tính đến chuyện làm đơn, tố giác hoặc thực hiện những việc khác sau đó.
Nơi ở thì họ đã biết, nhưng vẫn muốn đi “xác minh”
Chuyện nơi ở của người cha thực ra hai mẹ con đã biết khá rõ. Họ đã lần được tới căn nhà thuê, đã hỏi cả chủ nhà trọ, nhưng theo lời hai mẹ con thì chủ nhà nói người cha là người “trong ngành” và ông ấy nói mình không cần đăng ký tạm trú tại đó.
Hai mẹ con vì thế rất muốn có một thứ gì đó chắc chắn hơn để chứng minh rằng người cha thực tế đang sinh sống tại địa chỉ này. Tôi bảo:
“Đưa VNeID đây tôi xem.”
Mở ra thì thông tin cư trú của người cha vẫn đang thể hiện ở chính địa chỉ gia đình cũ — nơi người mẹ và các con đang sinh sống.
Tôi nói với hai mẹ con rằng trong hoàn cảnh này nên dừng lại một chút và hỏi xem mình đang muốn tìm thêm địa chỉ ấy để làm gì. Nơi ông ấy đang ở thực tế thì hai mẹ con đã biết; chủ nhà cũng đã được hỏi; còn trên thông tin cư trú mà họ đang có trong tay, ông ấy vẫn đang thể hiện cư trú tại địa chỉ cũ.
Nếu bây giờ thuê một người bên ngoài đi dò hỏi, theo dõi hay “xác minh” theo kiểu tư nhân thì đó không phải công việc tôi nhận làm trong tư cách Thừa hành viên. Mà kể cả có ai đó bên ngoài nhận làm một cách không chính thức, câu hỏi quan trọng hơn vẫn còn nguyên: kết quả ấy có giá trị gì và thực sự giúp được gì cho thủ tục mà hai mẹ con đang muốn tiến hành?
Tôi nói với họ:
“Đừng cứ thấy thiếu một mảnh thông tin là mình phải đi tìm cho bằng được.”
Có lẽ khi một cuộc tranh chấp kéo dài quá lâu, con người ta rất dễ rơi vào cảm giác phải gom thêm thật nhiều thứ thì mình mới yên tâm. Một đoạn video cũng giữ, một địa chỉ cũng tìm, vài tin nhắn cũng in ra, ai biết gì cũng muốn hỏi cho rõ.
Nhưng chứng cứ không phải thứ cứ càng nhiều thì càng tốt. Điều quan trọng hơn vẫn là xác định mình đang cần chứng minh chuyện gì, bởi nếu thứ mình bỏ công đi tìm không giúp trả lời câu hỏi đó thì đôi khi chỉ làm mình tốn thêm tiền, thêm thời gian và thêm bực bội.
Ngồi trước mặt tôi hôm nay, hai mẹ con có vẻ đã mệt. Mệt vì một cuộc hôn nhân kéo dài trong tình trạng chẳng còn giống một gia đình, mệt vì nhiều năm người chồng đi khỏi nhà, và mệt vì căn nhà vốn là chỗ để cả nhà sống giờ lại trở thành thứ khiến mọi người phải nhìn nhau như đối thủ.
Có lẽ cũng vì quá mệt nên người ta bắt đầu muốn giữ tất cả những gì có thể giữ và chứng minh tất cả những gì có thể chứng minh, dù chưa chắc những thứ đó còn thực sự cần cho điều mình đang muốn đạt tới.
Nhưng điều làm tôi chú ý nhất lại không phải đoạn video
Trong lúc nói chuyện, người con bắt đầu kể về cha mình bằng một giọng rất giận. Bạn không gọi là “ba”, “bố” hay “ông ấy”, mà liên tục gọi cha mình bằng một từ rất lạnh:
“Nó.”
Bạn nói sẽ làm đơn gửi lên cơ quan nơi cha đang công tác. Bạn muốn ông mất việc, muốn ông thất bại, xấu hổ và phải trả giá cho những gì mà theo bạn, ông đã làm với mẹ con mình suốt những năm qua.
Tôi nghe một lúc rồi ngắt lời. Nhưng thật tình, tôi cũng không dễ gì trách bạn.
Tôi đâu sống trong căn nhà ấy để biết một người vợ đã trải qua những gì trong năm năm. Tôi cũng không biết một đứa con đã từng chờ cha mình về bao nhiêu lần, đã thất vọng bao nhiêu lần, rồi đến lúc nào thì thôi không còn muốn gọi người ấy là “cha” nữa.
Một tiếng “nó” có lẽ không tự nhiên mà xuất hiện. Phía sau nó có thể là rất nhiều giận dữ, rất nhiều thất vọng và cả cảm giác bị bỏ rơi mà một người ngoài như tôi không thể hiểu hết.
Nhưng cuối cùng tôi vẫn phải nói:
“Dù sao đó vẫn là cha của con.”
Tôi nói câu ấy không phải để bắt bạn phải tha thứ ngay, càng không phải để đứng về phía người cha. Tôi chỉ muốn hai mẹ con nhớ lại mục tiêu mà họ đã nói với tôi từ lần gặp trước.
Hai mẹ con thực sự muốn điều gì?
Điều họ mong muốn sau cùng là cha mẹ có thể thống nhất để căn nhà được dành lại cho các con. Nghĩa là ở một thời điểm nào đó, người cha và người mẹ vẫn phải có khả năng ngồi xuống với nhau, nói chuyện với nhau và cùng ký vào một sự thỏa thuận nào đó về tài sản.
Nếu đó thực sự là mục tiêu, thì mọi việc mình làm từ bây giờ cũng nên được cân nhắc dưới chính mục tiêu ấy. Một bên muốn người kia tự nguyện ngồi xuống ký tài sản cho con, nhưng cùng lúc lại muốn làm cho người đó mất việc, thất bại, nhục nhã và không còn đường lui thì hai việc ấy rất khó đi cùng nhau.
Tôi hỏi người con:
“Nếu con tìm mọi cách làm cho cha mình mất việc, rồi sau đó lại mong ông ấy vui vẻ ngồi xuống ký tài sản cho các con, con nghĩ chuyện đó có dễ hơn không?”
Bạn im lặng. Tôi cũng không nói thêm ngay.
Có những buổi tư vấn pháp lý, điều cần nói nhất không phải là thêm một điều luật. Có khi chỉ cần giúp người trong cuộc nhớ lại xem mình thật sự muốn đi đến đâu, bởi rất nhiều người giữa lúc tức giận đã đi quá xa khỏi chính mục tiêu ban đầu của mình mà không nhận ra.
Từ muốn ly hôn đến muốn người kia phải đau
Tôi nghĩ nhiều về điều đó sau buổi nói chuyện.
Trong những tranh chấp gia đình, người ta rất dễ đi từ một mục tiêu này sang một mục tiêu khác. Ban đầu chỉ muốn ly hôn để mọi người được sống cuộc đời riêng; sau đó muốn chứng minh người kia có lỗi, rồi muốn người kia phải xin lỗi, phải mất việc, phải xấu hổ, phải đau giống như mình từng đau.
Đến lúc ấy, câu chuyện không còn chỉ là chấm dứt một cuộc hôn nhân nữa. Nó bắt đầu mang dáng dấp của một cuộc trả đũa.
Mà trả đũa thì thường không dừng đúng ở nơi mình dự tính. Nhất là khi hai người vẫn còn con chung, còn tài sản chung và còn những việc mà sớm muộn gì cũng phải ngồi lại với nhau để giải quyết.
Tôi không cho rằng ai cũng phải hòa giải bằng mọi giá. Cũng không cho rằng tài sản thì tuyệt đối không được đưa ra Tòa; có những vụ hai bên không thể nào thỏa thuận được, và có những quyền lợi chỉ có thể bảo vệ bằng một phán quyết rõ ràng.
Nhưng nếu trong một hoàn cảnh cụ thể vẫn còn một cánh cửa để hai bên có thể nói chuyện, thì trước khi đóng nó lại bằng một lá đơn, một cuộc tố giác hay một hành động nhằm làm người kia tổn thương thêm, tôi nghĩ người trong cuộc nên tự hỏi thật kỹ xem mình có đang tự làm khó mục tiêu sau cùng của chính mình hay không.
Tôi vẫn nói lại câu cũ
Cuối buổi, tôi không nhận làm việc “xác minh video” hay “xác minh nơi cư trú” theo cách hai mẹ con đang hình dung. Tôi cũng không khuyên họ tiếp tục tìm thêm người đi theo dõi, dò hỏi hoặc làm ra một thứ “xác nhận” mà chính họ cũng chưa biết cuối cùng sẽ dùng để chứng minh điều gì.
Tôi chỉ nhắc lại gần như nguyên lời lần trước:
Nếu hoàn cảnh vẫn còn cho phép, hãy giải quyết chuyện hôn nhân trước; còn căn nhà, cố giữ lại một con đường để hai người lớn có thể ngồi xuống và thỏa thuận với nhau.
Không phải vì đưa tài sản ra Tòa là sai. Chỉ là nếu mục tiêu cuối cùng vẫn là để căn nhà ấy cho các con, thì trong trường hợp cụ thể này, giữ được một khả năng thương lượng đôi khi còn có giá trị hơn thắng thêm một cuộc đối đầu.
Hai mẹ con lại đi về. Lần thứ hai, vẫn không một đồng tư vấn.
Tôi ngồi lại và thấy hơi buồn.
Một người mẹ đang cố giữ căn nhà. Một người con đang cố bảo vệ mẹ. Một người cha, theo câu chuyện tôi được nghe, đã rời khỏi gia đình từ nhiều năm trước.
Ở giữa tất cả những điều ấy là một căn nhà — thứ mà lẽ ra phải là nơi người ta trở về. Và cũng ở giữa câu chuyện ấy, một đứa con đã đến lúc gọi cha của mình bằng “nó”.
Một câu hỏi tôi ngày càng hay hỏi hơn
Làm nghề liên quan đến chứng cứ lâu rồi, rất nhiều người mang tới cho tôi một video, một file ghi âm, vài chục trang tin nhắn rồi hỏi:
“Cái này dùng được không?”
Nhưng càng làm lâu, tôi càng thấy trước câu hỏi đó nên có một câu khác:
“Mình định dùng nó để làm gì?”
Một chứng cứ tốt là chứng cứ giúp làm rõ vấn đề thật sự cần giải quyết. Một hành động pháp lý tốt cũng vậy — không phải cứ làm được là nhất thiết phải làm.
Và trong những câu chuyện gia đình, có lẽ còn nên tự hỏi thêm:
Sau khi mình làm việc này xong, còn con đường nào để giải quyết những việc còn lại không?
Tôi nhớ buổi tư vấn hôm nay không phải vì đoạn video hai mẹ con mang tới, cũng không phải vì câu chuyện tạm trú hay VNeID.
Tôi nhớ nhất là một tiếng “nó”.
Có những cuộc hôn nhân kết thúc khá nhanh trên một tờ giấy. Nhưng những vết nứt mà nó để lại trong lòng những người ở lại thì đôi khi phải đi rất lâu mới đến được điểm cuối.
Nhận xét
Đăng nhận xét