Từ lời khai đến thực tế: Vai trò của vi bằng trong việc kiểm chứng tình tiết vụ án

Blog Thừa phát lại - Trong hoạt động tố tụng, ranh giới giữa một lời khai và sự thật khách quan đôi khi rất mong manh. Một vụ án tranh chấp hợp đồng đặt cọc mà chúng tôi gần đây tham gia đã cho thấy, một tình tiết tưởng chừng đơn giản lại có thể trở thành nút thắt của cả một vụ án trị giá hàng tỷ đồng: “Liệu 4.5 tỷ đồng tiền mặt có thể để vừa trong cốp một chiếc xe SH không?”.

{tocify} $title = {Nội dung chính của bài viết}

Bối cảnh vụ án: Mâu thuẫn giữa lời khai và thực tế vật lý

Vụ án bắt nguồn từ một giao dịch đặt cọc bất động sản. Phía nguyên đơn trình bày rằng đã giao cho vợ chồng bị đơn (khách hàng của chúng tôi) số tiền 4.5 tỷ đồng bằng cách để toàn bộ tiền mặt vào cốp một chiếc xe SH rồi lái xe đến nhà giao. Lần đặt cọc 1 tỷ trước đó thì nguyên đơn có làm biên nhận; còn lần này thì không.

Ngược lại, phía khách hàng của chúng tôi khẳng định tình tiết này hoàn toàn không có thật, đồng thời cho rằng lời khai này vốn dĩ đã phi thực tế về mặt vật lý.

Nhận định của Tòa án Cấp cao: Yêu cầu “thực nghiệm làm rõ”

Sự việc đã trải qua hai cấp xét xử sơ thẩm và phúc thẩm. Tuy nhiên, trong Quyết định giám đốc thẩm, Tòa án nhân dân Cấp cao tại TP.HCM đã chỉ ra một thiếu sót nghiêm trọng trong quá trình tố tụng của các tòa án cấp dưới.

Hội đồng thẩm phán nhận định: “Quá trình giải quyết vụ án, Tòa án cấp sơ thẩm và Tòa án cấp phúc thẩm cũng chưa làm rõ số tiền cọc trên ông Hùng đã giao là loại tiền mệnh giá bao nhiêu? Xe SH ông Hùng đã bỏ tiền vào cốp xe là loại xe nào? Nếu cho rằng loại tiền có mệnh giá cao nhất là 500.000 đồng thì với số tiền có giá trị lớn như vậy có để được vào cốp xe hay không? Vấn đề này chưa được thực nghiệm làm rõ”.

Nhận định này có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Nó cho thấy cơ quan xét xử cấp cao nhất đã nhận ra sự phi lý trong lời khai và yêu cầu một sự kiểm chứng khách quan, thay vì chỉ dựa trên các lập luận. Vụ án sau đó đã được hủy cả hai bản án để xét xử lại từ đầu.

Giải pháp: Lập vi bằng ghi nhận buổi thí nghiệm thực tế

Luật sư và khách hàng của chúng tôi (bị đơn) hiểu rằng, trách nhiệm chứng minh đã giao tiền thuộc về nguyên đơn nhưng vẫn thấy rằng họ có cần thiết có thể chứng minh việc bỏ 4,5 tỷ đồng vào cốp xe SH là điều phi lý.

Để cung cấp cho Tòa án một nguồn chứng cứ khách quan nhằm trả lời cho câu hỏi mà cấp Giám đốc thẩm đã đặt ra, khách hàng đã yêu cầu Văn phòng Thừa phát lại Bến Thành lập vi bằng.

Một buổi thí nghiệm đã được tiến hành một cách chặt chẽ và minh bạch:

Tiền thí nghiệm: 4.5 tỷ đồng tiền mặt, toàn bộ là mệnh giá 500.000 đồng, được rút trực tiếp từ ngân hàng để đảm bảo là tiền mới, phẳng và chiếm thể tích nhỏ nhất có thể.

Phương tiện: Chiếc xe Honda SH có dung tích cốp tương đương.

Hành vi: Toàn bộ quá trình sắp xếp, đưa 90 cọc tiền (mỗi cọc 100 tờ) vào cốp xe được thực hiện trước sự chứng kiến và ghi nhận của Thừa phát lại.

Kết quả: Dù đã sắp xếp bằng nhiều cách tối ưu nhất, yên xe vẫn không thể đóng lại được. Toàn bộ diễn biến và kết quả này đã được ghi nhận chi tiết trong vi bằng.

Giá trị của vi bằng: Cầu nối giữa lập luận và sự thật khách quan

Công việc của Thừa phát lại trong những vụ việc như thế này không phải là đưa ra kết luận pháp lý, mà là thử dựng lại một tình huống thực tế gây tranh cãi. Vi bằng đã giúp “dịch” lời khai của các bên ra ngôn ngữ của thực tế khách quan.

Nó không thay thế phán quyết của Tòa, nhưng là một nguồn chứng cứ giá trị để Hội đồng xét xử tham khảo, đánh giá tính xác thực của lời khai.

Nó chủ động đáp ứng yêu cầu “thực nghiệm” mà Tòa án Cấp cao đã đặt ra, thể hiện sự thiện chí và nỗ lực của bị đơn (khách hàng của Thừa phát lại) trong việc tìm kiếm sự thật.

Trong tố tụng, việc chứng minh không chỉ dừng lại ở các lập luận, khẳng định mà đôi khi nên đưa nó trở về với thực tế vật lý (thí nghiệm, thực nghiệm, thực hành) để giúp sự thật được sáng tỏ.

Và để (thí nghiệm, thực nghiệm, thực hành) đơn phương do một bên tự thực hiện được Tòa án xem xét thì nên có một bên thứ ba làm chứng, độc lập như các Thừa phát lại.

TPL Đức Hoài